Liberland to nowe państwo w Europie, budowane na mocnych fundamentach wolnościowych. Dziś przybliżymy garść informacji na jego temat. Po więcej natomiast zapraszamy zainteresowanych, żeby posłuchali audycji „Proste zwierciadło” autora tego wpisu, odcinka poprowadzonego wspólnie z Danielem Piesto: O Liberlandzie prawie wszystko. Warto dodać, że w projekt mocno angażują się Polacy. A z perspektywy Instytutu Mengera sprawa jest ciekawa, w związku z projektem EPPA, bo choć uwarunkowania prawne i polityczne są dość odmienne (działamy w ramach państwa polskiego), to dostrzegamy podobieństwo wielu wyzwań, i oczywiście ideałów wolności oraz przedsiębiorczości, które nam przyświecają.

Skąd się ta mikronacja wzięła?

Czeski libertarianin Vít Jedlička zauważył, że wciąż w Europie występuje obszar (około 7 km²; okazało się, że to zresztą niejedyny), do którego nie rości sobie praw żadne państwo (w prawie międzynarodowym nazywa się to terra nullius). Leży on na prawym brzegu Dunaju (plus mała wyspa) między Serbią a Chorwacją. Żaden z tych krajów nie włącza go do swojego terytorium, bo gdyby to zrobił, dałby podstawę drugiemu do rozstrzygnięcia istniejących od czasu ostatniej dużej wojny na Bałkanach sporów granicznych między nimi według tej samej reguły (albo wzdłuż obecnego biegu rzeki, albo tak, jak płynęła przed II Wojną Światową) w innych miejscach, gdzie byłoby to już na niekorzyść. Postanowił więc ogłosić powstanie nowego państwa.

Ile wolności i na jakich zasadach?

Bardzo dużo. Konstytucja i początkowy zestaw dodatkowych przepisów są opracowywane wspólnie przez zainteresowanych na GitHubie. Nie można więc mieć pewności, czy dany element się nie zmieni, ale prawie na pewno będzie to republika z prezydentem na czele (już obecnie Vít Jedlička tak się tytułuje) i parlamentem, podobna (oprócz federalności) do Stanów Zjednoczonych Ameryki w ich początkach, z tym, że z jeszcze dalej posuniętymi i lepiej zabezpieczonymi (w końcu mieliśmy jako ludzkość ponad 200 lat na teoretyczne dopracowywanie i obserwację skutków w praktyce) gwarancjami wolności dla obywateli. Kilka przykładów, żeby dać wyobrażenie: swoboda posiadania broni, zakaz prowadzenia przez państwo działalności gospodarczej, nakładania obowiązku edukacji bądź ubezpieczania się, wprowadzania innych podatków niż dopuszczone przez konstytucję, wolna bankowość, weto ludowe.

Co jest do zrobienia?

Po pierwsze, jest to inicjatywa bardzo poważna, gdy chodzi o prawo międzynarodowe. Sealandii na opuszczonej platformie na morzu, najbardziej znanej mikronacji, wystarczy spokój, nieruszanie przez Zjednoczone Królestwo ani inne silniejsze podmioty. Liberland funkcjonuje w środku sporu granicznego, koliduje z prawdopodobnymi planami rządu Chorwacji w polityce międzynarodowej, i jest z każdej strony otoczony lądem. Dlatego tym bardziej istotne są wysiłki współpracujących z założycielem prawników, dyplomatów i polityków z różnych krajów, starających się wpychać przysłowiowe nogi między drzwi i małymi krokami zwiększać szanse na oficjalne uznanie za państwo.

Po drugie, jak już wspomniałem, prawo wewnętrzne, które ma być bardzo wolnościowe, jest w trakcie opracowywania. Na razie funkcjonują tymczasowe przepisy i władza. Jeżeli się to uda, będzie to najbardziej zaawansowany projekt minarchistyczny w nowożytnej historii, detronizując ukonstytuowane w XVIII wieku USA.

Po trzecie, z wielu względów ważne jest osadnictwo. Stała obecność mieszkańców jest argumentem dla międzynarodowego uznania. Ponadto nie da się wszystkich aresztować (co chorwacka policja czyni w stosunku do jednostek i okazjonalnych grup, i nawet wczoraj jednego osadnika usunęła) – nec Hercules contra plures. I wreszcie, sprawa oczywista: coś tam musi powstać, odpowiadającego poziomowi cywilizacji, bo póki co jest dzicz (las i kilka podmokłych łąk), opuszczony stary budynek oraz dość turystyczne wciąż w swym charakterze obozowiska Liberlandczyków.

Po czwarte, potrzebne są inwestycje. I pomysłów nie brakuje. Z środkami oczywiście bywa różnie, ale i pojedyńczy bogacze, i grupy inwestorów już z zainteresowaniem podchodzą do tematu, rozmawiają, jeżdżą na miejsce, bądź przynajmniej do tymczasowej siedziby w pobliskiej knajpie w Serbii, nieformalnej ambasady Liberlandu. Pojawiają się pomysły na przykład na biznesy z zakresu edukacji, oczywiście nieruchomości i zagospodarowania przestrzennego, budownictwa, transportu (głównie jednostkami pływającymi, bo Dunaj to międzynarodowe wody śródlądowe, oraz hydroplanami, ale także mowa jest o jak najbardziej zoptymalizowanej sieci dróg), finansów, energetyki i turystyki.
Krzysztof Maczyński vel ByteEater

Fragment referatu wygłoszonego podczas seminarium poświęconego Państwu Trzeciego Millenium, jakie odbyło się w dniach 12-14 sierpnia 2014 roku w Schellenbergu w Liechtensteinie.

Hongkong

Ustanowienie jurysdykcji specjalnych (Legal, Economic, Administrative, Political) czyli tzw. stref EPPA, uzupełnione pewnymi dodatkowymi, liberalnymi reformami rynkowymi, może być niestandardowym sposobem wkroczenia na ścieżkę rozwoju gospodarczego i wydostania się z zacofania i marazmu, w jakim niektóre opóźnione w rozwoju gospodarczo kraje/regiony się znalazły.

Strategia

Strategia polegająca na stosowaniu kompleksowych reform na marginalnym terenie jest znacznie skuteczniejsza od strategii polegającej na stosowaniu marginalnych reform na całym terenie kraju. Zjednoczona z koncepcją stref EPPA/LEAP umożliwia z czasem wprowadzenie reform kompleksowych na całym terenie kraju.

Oto powody, dla których model marginalny jest skuteczniejszy:

Reformy wprowadzane na niewielkim, rzadko zaludnionym terytorium podlegają zwykle mniejszemu oporowi ze strony grup interesów, niż reformy rozciągające się na całe terytorium kraju i wszystkich jego mieszkańców – równocześnie. Widać to chociażby w Polsce, gdzie – po kilku latach zaskoczenia i niepewności – mniej więcej od 1995 roku, silne i liczne grupy nacisku, uczą się jak kreować konflikty i wypierać rozwiązania wolnorynkowe i prorozwojowe na rzecz swoich partykularnych interesów;

1. Ze względu na swą peryferyjność i zaniedbanie ludność zamieszkująca takie tereny jest z reguły podatniejsza na argumentację „za”;
2. Tereny te są także tańsze i łatwiejsze do zagospodarowania przez potencjalnych inwestorów, stąd niższe jest ewentualny koszt  niepowodzenia (ryzyko);
3. Zmiana, której poddaje się jedynie wybrany fragment względnie zacofanego i niemrawego terytorium, gwarantuje nie tylko lepsze zrozumienie, aprobatę i wyższą akceptację ze strony populacji, jest też znakomitym poletkiem doświadczalnym, dla reform generalnych, obejmujących całe państwo/kraj. Ludność mając naoczny dowód na to, że zmiana do jakiej doszło na terenie „poletka doświadczalnego” prowadzi do pożądanych skutków, jest przekonana, że w skali całego kraju też będzie sukcesem;
4. Równocześnie, opozycja wobec reform przeprowadzanych na niewielkim terenie traci argumenty przeciwko zmianom.
5. Dlatego model „marginalny” jest znacznie skuteczniejszy od obecnie obowiązującego, który polega na stopniowym wprowadzaniu reform – krok po kroku – na całym terytorium kraju równocześnie (widzimy, z jakim trudem postepuje np. deregulacja zawodów w Polsce);
6. Podejście marginalne, od szczegółu do ogółu zwiększa tym samym zainteresowanie, zaangażowanie, a co ważniejsze, poparcie polityczne dla reform u większości obywateli.

Fundament sukcesu

O ile całościowy program rynkowej liberalizacji gospodarki przynosi z reguły zadowalające skutki w sferze ekonomicznej, o tyle zaniedbuje on te sfery życia społecznego, bez których odniesienie pełnego sukcesu jest niemożliwe. Mam tu na myśli sfery: prawną, administracyjną i polityczną.

Widać to doskonale zwłaszcza w Polsce, gdzie odważnym reformom gospodarczym (niskie podatki, wolność gospodarcza, emerytalna etc.) nie towarzyszyła odnowa sfery politycznej, prawnej i administracyjnej, skutkiem czego reformy rynkowe straciły impet, stając się wręcz swoja własną karykaturą. W rezultacie nie mamy ani pełnych reform rynkowych, ani prawnych, administracyjnych czy politycznych. Widać to szczególnie wyraźnie na przykładzie wymiaru sprawiedliwości, którego nieskuteczność i zacofanie blokuje ogólny rozwój Polski.

Nie jesteśmy w tej kwestii żadnym wyjątkiem. Przykłady z innych krajów (Argentyna, Rosja, Boliwia, Grecja) dowodzą, że bez komponenty prawnej, politycznej i administracyjnej wszelkie reformy gospodarcze (ekonomiczne) kończą się nie fiaskiem. Dopóki nie odejdziemy od tradycyjnego paradygmatu państwa i nie staniemy się społeczeństwem libertariańskim, a to nadal jest odległa przyszłość, polityka, prawo i działalność administracyjna państwa będą kluczowymi czynnikami rozwoju gospodarczego. Tym bardziej, że ewentualny sukces gospodarczy narodu/regionu jest warunkiem koniecznym przedefiniowania koncepcji państwa w kierunku gwarantującego wolność i prosperitę,  a więc więc uzasadniającego jak najszybsze wprowadzenie, państwa minimum. Innymi słowy, stworzenie dobrych warunków do życia uzasadnia reformę państwa polegającą na jego miniaturyzacji.

Daron Acemoglu w swej głośnej książce pt. „Dlaczego narody upadają” (Why Nations Fail) dowodzi, że warunkiem właściwego funkcjonowania tradycyjnego państwa, co jest z kolei fundamentem sukcesu i prosperity narodu, są sprawne i wiarygodne instytucje – właśnie instytucje o charakterze prawnym, administracyjnym i politycznym.  Co więcej, są one w procesie reformowania tak ważne, że wprowadzanie jakichkolwiek zmian, przebudowa społeczeństwa, czy budowa nowego nie mogą się bez tych instytucji obyć.

Nie wystarczy założyć, że instytucje te powstaną w przyszłości. One muszą być obecne od samego początku procesu reform. Są bowiem fundamentem, bez którego nie zbuduje się prosperity. Dlatego zanim rozpocznie się jakąkolwiek modernizację państwa, czy chociażby jego gospodarki, trzeba instytucje te wprowadzić w życie jeszcze przed reformami. Nie ma czasu na ich budowę w trakcie reform.

Z pozoru wygląda to jak błędne koło; bez instytucji nie ma reform, bez reform nie ma sukcesu, a brak tego ostatniego przeszkadza w tworzeniu instytucji. Zaraz wykażemy, że rozumowanie jest jak najbardziej logiczne.

Na cudzych błędach

Niegdyś, to jest od czasów starożytnych aż do epoki Odrodzenia instytucje, o których pisze Acemoglu budowano od zera, krok po kroku. Jednakże już pod koniec wieków średnich, władcy – reformatorzy, zamiast polegać na własnych umiejętnościach i tworzyć fundament rozwoju samemu, doszli do wniosku, że warto posłużyć się rozwiązaniami stosowanymi i sprawdzonymi w innych krajach, przejmując je w całości, tak jak kupuje się dziś licencję na budowę elektrowni, pojazdu czy programu telewizyjnego.

W ten właśnie sposób, rękami niemieckich i żydowskich osadników, zaproszonych, czy wręcz zatrudnionych przez polskich książąt i królów, powstawały polskie miasta, sądy, uniwersytety, a nawet kościoły. Henryk Brodaty już na początku XIII wieku „kupił” dla Śląska gotowy koncept instytucji miast od Niemców. Później takie miasta powstawały w kolejnych księstwach: na Pomorzu, w Wielkopolsce, na Kujawach, Ziemi Dobrzyńskiej, w Małopolsce, by po zjednoczeniu, w czasach Kazimierza Wielkiego – a więc ponad wiek od czasów Henryka Brodatego – po dokonaniu korekty i zaproszeniu do tworzenia miast osadników żydowskich, przebudować Polskę „z drewnianej w murowaną”. Co na owe czasy było prawdziwą rewolucją.

Dubaj

Do dzisiaj koncept ten nie stracił na aktualności i przydatności. Ideą LEAP/EPPA posłużyli się przywódcy Chin Ludowych przebudowując niewielką wioskę rybacką Shenzen (30 tysięcy mieszkańców) w wielomilionową, wzorowaną na Hongkongu metropolię. Posłużono się nim także w Emiratach Arabskich przy budowie i rozwoju Dubaju. Autor gospodarczego i cywilizacyjnego sukcesu Singapuru, wieloletni premier tego niewielkiego kraju, Lee Kuan Yew, tworząc jego potęgę posłużył się instytucjami i rozwiązaniami prawnymi Wielkiej Brytanii. Na podobnej zasadzie działają współczesne suwerenne twory państwowe: Isle of Man czy Jersey w kanale La Manche; z jednej strony korzystają one z własnych instytucji tradycyjnych, z drugiej dopasowały do nich instytucje sprawdzone w UK, Holandii, czy w innych krajach.

Uczenie się na cudzych błędach, jest skuteczniejsze i tańsze niż uczenie się na błędach własnych. Gwarantuje przy okazji istnienie newralgicznych instytucji już od momentu wprowadzania reform, a nie budowania ich w trakcie reform, w zależności od istniejącej sytuacji. Umożliwiło ono przeskoczenie etapu nieskuteczności, czyli ominięcie własnego okresu prób i błędów, na rzecz wprowadzenia instytucji przetestowanych przez innych. Właśnie w strefach EPPA wykorzystuje się modele sprawdzone gdzie indziej na zasadzie out-sourcingu, bądź in-sourcingu. W ten sposób wiarygodne, doświadczone gdzie indziej instytucje stają się częścią modelu stref EPPA/LEAP, jego fundamentem.

Efekty

Zaprzyjaźniony z nami, Mark Klugman, którego rodzina pochodzi z Wolnego Miasta Gdańska, zajmuje się tworzeniem stref LEAP w Ameryce Łacińskiej i na Kaukazie (Gruzja) od ponad 10 lat. Mimo iż większość jego wysiłków zakończyła się porażką, ostatnie jego doświadczenia z Hondurasu, gdzie Klugman przewodzi pracom na koncepcją utworzenia tam strefy EPPA, znanej w Hondurasie pod kryptonimem: ZEDE (Zones of Economic Development and Employment) pozwalają mieć nadzieje, że nadszedł  czas na stworzenie w praktyce instytucji, dzięki której ten biedny i niebezpieczny do życia kraj może się wydobyć z zacofania i stagnacji.

Klugman rozpoczął swe działania od przekonania grupy liderów gospodarczych i politycznych ludzi, że reformowanie kraju (Hondurasu) w całości wymaga nie tylko ogromnego czasu, lecz jest kosztowne i politycznie niewykonalne. W konsekwencji, działanie grupy inicjatywnej doprowadziło powstania ok. 2007 roku konceptu ZEDE, zreformowania w 2011 roku konstytucji Hondurasu, a w 2013 uchwalenie ustawy zezwalającej na  powołującej do życia wolnorynkowe strefy ZEDE. Równocześnie powstała 21. osobowa międzynarodowa Rada, a zarazem zespół koordynacyjny, wyznaczono terytorium, na którym ma powstać specjalna jurysdykcyjna. Przewiduje się że działania inwestycyjne i prace budowlane przy jej budowie ruszą już za rok (wiosną  2015 roku).

Klugman, niegdyś doradca prezydenta Ronalda Reagana, a dziś współtwórca i propagator koncepcji stref LEAP twierdzi, że:

O ile niekwestionowaną prawdą jest, że

stworzenie reform na pełną skalę wymaga stosowania zmian na pełną skalę,

o tyle przykład transformacji gospodarczej współczesnych Chin sugeruje, że jeśli nawet obejmie się reformami cały kraj, spojrzenie strefowe, fragmentaryczne  jest w osiągnięciu sukcesu nie do przecenienia, przynajmniej w niektórych przypadkach, takich chociażby jak wspomniany już Shenzen, gdzie satysfakcjonujący poziom  zmian osiągnięty został wcześniej niż w innych, nie stosujących koncepcji stref LEAP/EPPA regionów.

(JMF)

Największa z Brytyjskich Wysp Kanału, Jersey stoi na czele regulacji usług finansowych od 20 lat i jest wiodącym na świecie Międzynarodowym Centrum Finansowym (International Financial Centre – IFC). Jako jurysdykcja, wyspa jest rozpoznawalna dzięki silnej tradycji zarządzania korporacyjnego oraz niezawodnemu reżimowi regulacyjnemu.

Jersey ma wyjątkową pozycję konstytucyjną. Pomimo przynależności do Korony Brytyjskiej, nie jest częścią Zjednoczonego Królestwa i nie jest reprezentowana w Parlamencie Brytyjskim. Zatem, Jersay ma konstytucyjne prawo do samo rządzenia i nie niezależnego sądownictwa.

Ta niezależność pozwoliła rządowi wyspy Jersey ustanowić stabilny polityczny i ekonomiczny system, w którym przemysł może się rozwijać. Jersey ma reputację solidnej jurysdykcji dla inwestorów, organizatorów funduszy i menadżerów aktywów z całego świata.

Kolejnym powodem, dla którego Jersey udowadnia że jest popularnym centrum finansowym (IFC), jest dojrzały i sprawdzony system sądownictwa. Wyszukana struktura prawna, którą wyspa może się chlubić, leży u podstaw sektora finansowego wyspy Jersey. Kolejne usprawnienia i poprawki dokonywane są po to, aby zapewnić elestyczność i atrakcyjność dla zarówno krajowych jak i międzynarodowych rynków. System regulacyjny to kolejny sprawdzony obszar i Wyspa jest miedzynarodowo rozpoznawalnym najlepiej regulowanym IFC.

Istotę tego co Jersey aktualnie oferuje, odnaleźć można w samej różnorodności produktów i usług, w zakresie których konkurujące jurysdykcje mogą z trudem dorównać oraz podatkowo obojętne środowisko, w którym Jersey działa. Na Jersey nie ma podatku od operacji kapitałowych, podatku od zysków kapitałowych, podatku VAT, podatku u źródła, ani podatku od wzbogacenia się, a zatem, efektywność inwestycji trans-granicznych jest zapewniona pod względem podatkowym i fiskalnym.

Jersey Corporate Services Limited (JCSL) to niezależna “swatka” usług finansowych, która łączy dostawców usług finansowych z klientami, takimi jak firmy rodzinne, HNWI (High Net Worth Individual), menadżerów aktywów, księgowych, prawników oraz przedstawicieli innych dostawców usług finansowych na Jersey i na całym świecie.

Jak to robią Brytyjczycy?

Wyspa Man oraz Wyspy Normandzkie (Guernsey i Jersey) posiadają specyficzną formę prawną jaką jest Dependencja Korony Brytyjskiej. Wyspy nie są Państwami, ale też nie wchodzą w skład Wielkiej Brytanii, dzięki czemu nie należą również do Unii Europejskiej. Formalnym zwierzchnikiem dependencji jak sama nazwa wskazuje jest monarcha brytyjski.

Kilka faktów na temat Dependencji Korony Brytyjskiej

 Każda z wysp posiada swój odrębny parlament. Parlament Wyspy Man działa nieprzerwanie od 979 roku!

• Sądownictwo oraz administracja wysp są niezależne.
• Dependencja ustala własną politykę fiskalną.
• Nie prowadzą własnej polityki zagranicznej oraz nie mają własnych sił zbrojnych. Za ich bezpieczeństwo odpowiada Wielka Brytania.
• Nie należą do strefy Schengen oraz samej UE.
• Mają własne waluty będące odmianami funta brytyjskiego sztywnym kursie 1:1.
• Mieszkańcy wysp mogą korzystać ze swobodnego przepływu towarów z krajami Unii Europejskiej.
• Nie obowiązuje swobodny przepływ usług oraz osób z krajami Unii Europejskiej.
• Odmienne systemy fiskalne utrudniają swobodny przepływ kapitału z krajami UE.
• Posiadają unie celną z UE.
• Na wyspach Jersey oraz Guernsey nie ma podatku VAT.
• Mimo, że Guernsey sama jest dependencją posiada dodatkowo własne dependencje: Alderney, Herm, Sark.

Dlaczego Wielka Brytania toleruje istnienie quasi-państw w rejonie swoich wpływów?

Pomimo wymuszenia na rajach podatkowych podpisania umów o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz przekazywaniu informacji finansowych, terytoria takiej jak Wyspy Normandzkie oraz Wyspa Man wciąż pozostają rajem dla wielu przedsiębiorców, którzy mogą prowadzić biznesy, których UE nie toleruje.

W 1962 roku na Wyspie Man powstała z inicjatywy rządu niezależna korporacja Isle of Man Gambling Supervision Commission zajmująca się wyłącznie nadzorem nad działalnością hazardową. Twórcy tej instytucji nie mogli przewidzieć, że 35-40 lat później nastąpi gwałtowny rozwój internetu, a w raz z nim rozpowszechnione zostaną różne formy hazardu online.

W czasie gdy kolejne kraje należące do UE zakazywały lub utrudniały działalność firmom trudniącym się hazardem online, na Wyspie Man działały wypracowane przez lata standardy kontroli działalności hazardowej z poszanowaniem nie tylko użytkowników, ale również właścicieli przedsiębiorstw hazardowych. W efekcie na wyspie zaczęły powstawać kolejne firmy trudniące się hazardem ściągając programistów z całego świata.

Wielka Brytania jako członek Unii Europejskiej musi respektować jej prawa, ale daje również możliwość swoim obywatelom nieskrępowanego rozwoju w dziedzinie biznesu, dzięki takim wyspom jak Man czy Jersey.

Grzegorz Wesołowski

Strefy Specjalne w Hondurasie zgodne z konstytucją

Pod koniec maja 2014 roku, Rada Konstytucyjna Honduraskiego Sądu Najwyższego odrzuciła apelację wobec wyroku sądowego z 8 lutego b.r. zezwalającego na utworzenie w tym środkowoamerykańskim państewku tzw. Stref Zatrudnienia i Rozwoju Gospodarczego, znanych pod kryptonimem ZEDE[1], a ochrzczonych przez media terminem miast czarterowych. Apelację złożyła w lutym tego roku adwokat, Marta Adeline Ávila Sarmiento, reprezentująca ugrupowania zarzucające ZEDE niezgodność z konstytucją.

Zgodnie z informacją zamieszczoną przez dziennik PanAm Post, Ávila Sarmiento przedstawiła 16 zarzutów niekonstytucyjności ZEDE. W szczególności domagała się uznania przez sąd, że ZEDE pogwałcą suwerenność terytorialną Hondurasu, pozbawią rząd w Tegucigalpa ogólnonarodowego charakteru, a także stoją w sprzeczności z ogólnym interesem publicznym. Ponadto, zdaniem podmiotu apelującego, budowa miast czarterowych stanowi zagrożenie dla obywatelskich i prawnych interesów Hondureńczyków, zarówno w sferze prywatnej i publicznej, których strefy pozbawiają prawa do swojej narodowości.

Wśród kwestii poruszanych przez stronę apelującą, znalazł się zarzut o niekonstytucyjności poboru podatku w strefach ZEDE. Mecenas Sarmiento utrzymywała, że jedynym legalnym ciałem mającym prawo do ustanawiania i pobierania podatków i innych opłat jest w Hondurasie Kongres Narodowy. Inny zarzut odnosił się do prawa emisji pieniądza, które – zdaniem apelujących – przysługuje wyłącznie władzy państwowej. Przyjmując, że strefy ZEDE nie podlegają jakimkolwiek restrykcjom geograficznym, może się zdarzyć, że strefa znajdzie się na granicy z Gwatemalą, Salwadorem, czy Nikaraguą. Taka sytuacja zagraża integralności terytorialnej państwa Honduraskiego.

Oto uzasadnienie odrzucenia apelacji przez Radę Konstytucyjną Hondurasu[2]

Rada Konstytucyjna odrzuciła apelację jednogłośnie, nie dopatrując się w żadnym z zarzutów, znamion niekonstytucyjności. W uzasadnieniu oddalenia apelacji podano szczegółowe przepisy konstytucji kraju oraz Deklaracji Praw Człowieka uchwalonej przez ONZ, jak również zapisy Specjalnej Ustawy Ustanawiającej ZEDE. Komentarz do uzasadnienia przygotowali przedstawiciele Instytutu Eleutera, najbardziej znanego i szanowanego klasyczno-liberalny think tank Hondurasu[3]. Dyrektor instytutu Guillermo Peña Panting, powiedział m. in. że wyrok Sądu Najwyższego umożliwia twórcom idei stref specjalnych pokonanie ostatniej przeszkody na drodze prawnej i organizacyjnej do utworzenia ZEDE. Tym samym ustawa o powołaniu stref, przyjęta pół roku temu przez honduraski parlament stosunkiem głosów 107 – 21, dowiodła nie tylko konstytucyjności, lecz także słuszności przyjętych rozwiązań.

Fakty o ZEDE

Zanim honduraski parlament przyjął ogromną większością koncepcję budowy miast czarterowych (prywatnych) w tym ubogim i targanym niepokojami społecznymi kraju, pomysł był przez kilka lat torpedowany. Powoływano się na fiasko podobnej koncepcji w Salwadorze, gdzie projekt wydzielenia niewielkiej prowincji, która rządziłaby się wolnorynkowymi zasadami, mimo przyjęciu go przez rząd, został ostatecznie utrącony.

Nie jest tajemnicą, że pomysłodawcy honduraskich ZEDE[4] korzystali z doświadczeń salwadorskich, starając się wyeliminować wszystko to, co przyczyniło się do upadku stref w Salwadorze. Mimo to plany stworzenia Specjalnego Obszaru Rozwojowego napotykał na nieustanne sprzeciwy, zarówno ze strony opozycji politycznej, jak i innych instytucji i organizacji o tendencjach lewicowych. Pod wpływem nacisku tych grup Sąd Najwyższy zdecydował się rozpatrzyć apelację p. Sarmiento, posługując się przy tym szczegłówymi analizami honduraskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Prócz wspomnianych powyżej argumentów strony apelującej a dotyczących niekonstytucyjności oraz sprzeczności z istniejącym prawem, swój sprzeciw wobec ZEDE zgłosiło ponad 50 miejscowych organizacji pozarządowych (NGO).

Zanim apelacja znalazła się na wokandzie Sądu Najwyższego, pionierzy ZEDE dokonali zmian w prawie, czyniąc zarzuty p. Sarmiento chybionymi. Mimo iż sformułowane w niej zarzuty straciły sens, apelacja była kontynuowania. Strona atakująca utrzymywała, że zmiany prawa to nic innego, jak retusz mający na celu “wprowadzenie narodu w błąd w celu wyłudzenia przez grupę interesu części terotorium, kraju, z wyłączeniem jej spod obowiązującego prawa, systemu wymiaru sprawiedliwości oraz administracji podatkowej).

Słowem, potraktowano twórców strefy specjalnej jak zwykłych rabusiów, którzy chcą zmylić opinię publiczną.

Nie przeszło

Na całe szczęście, plany te nie zyskały uznania Rady Konstytucyjnej, która po wnikliwej analizie zarzutów ostatecznie je odsunęła, dając tym razem ZEDE wolną drogę.

„Dzięki wyrokowi – podkreślił Peña Panting – inwestorzy, lokalni deweloperzy, a także zainteresowani strefą cudzoziemcy otrzymali jakże potrzebne wsparcie legalne, dzięki któremu będą mogli rozpocząć prace przy projekcie. Argumenty, jakimi posłużyła się opozycja wobec ZEDE miały na celu zdyskredytowanie idei, która z pewnością pomoże w rozwoju gospodarczym naszego kraju.”

Zaraz po ogłoszeniu wyroku delegacja przedstawicieli instytucji wchodzących w skład ZEDE spotkała się z parlamentarzystami południowokoreańskimi, a także przedstawicielami firm koreańskiego sektora prywatnego, które będą zaangażowane w budowę ZEDE. Na spotkaniu dyskutowano kwestie lokalizację pierwszej ze stref, a także harmonogram prac przy jej budowie. Firmą, która zajmuje się kompleksowym opracowaniem planów pierwszej ZEDE jest południowokoreańska spółka Posco Planet. Koreańczycy mają tworzyć front budowy w oparciu o cztery wytypowane na początek lokalizacje, a więc: Amapala, Alianza, Nacaome i San Lorenzo – wszystkie te osady znajdują się w obrębie Zatoki Fonseca.

Wiadomo już, że prace zostaną rozpoczęte w niewielkiej, położonej na wysepce osadzie Amapala, znajdującej się na wodach Zatoki Fonseca i mającej najlepsze warunki brzegowe oraz nawigacyjne do budowy portu morskiego, mogącego przyjąć statki dowolnych rozmiarów. Ze względu na stosunkowo małą powierzchnię Amapala, centrum logistycznym projektu zostanie miasteczko Nacaome, położone ok. 42 km od planowanego portu. Nie wiadomo jeszcze jakie będzie przeznaczenie pozostałych dwóch lokalizacji: Allianza oraz San Lorenzo. Na razie są one traktowane jako ewentualne zaplecze na wypadek rozrastania się ZEDE.

Najtrudniejsze zadanie, a więc przełamanie schematów i wyrwanie się ze stereotypów, twórcy ZEDE mają już za sobą. Z zapartym tchem będziemy obserwować postępy prac przy honduraskich miastach czarterowych. Nie ukrywamy, że dla polskiej strefy EPPA jest to obok Hongkongu, Singapuru oraz Shenzen bezcenny poligon doświadczalny.

(jmf)